Po podniesieniu progu stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych do 170 tys. zł netto zamawiający zyskali większą swobodę w prowadzeniu zamówień podprogowych. Większa elastyczność nie oznacza jednak mniejszej odpowiedzialności za prawidłową realizację umowy.
To właśnie na etapie wykonywania zamówienia pojawiają się ryzyka, których nie zabezpiecza już wadium. Wykonawca może opóźnić realizację, wykonać przedmiot zamówienia niezgodnie z umową albo nie usunąć stwierdzonych wad. W takich sytuacjach warto rozważyć zastosowanie zabezpieczenia należytego wykonania umowy (ZNWU).
Czym jest ZNWU?
Zabezpieczenie należytego wykonania umowy służy ochronie interesu zamawiającego już po zawarciu umowy. Jego celem jest zabezpieczenie roszczeń wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez wykonawcę.
W praktyce oznacza to, że ZNWU chroni nie sam wybór wykonawcy, lecz prawidłową realizację zamówienia.
Najprościej można to ująć w następujący sposób:
- wadium zabezpiecza etap składania ofert i zawarcia umowy,
- zabezpieczenie należytego wykonania umowy zabezpiecza etap realizacji kontraktu.
Choć oba instrumenty pełnią różne funkcje, ich wspólnym celem jest ograniczanie ryzyka po stronie zamawiającego.
Czy zabezpieczenie należytego wykonania umowy jest obowiązkowe?
Nie. Podobnie jak w przypadku wadium, decyzja o zastosowaniu ZNWU powinna wynikać z oceny konkretnego postępowania, a nie z przyzwyczajenia czy automatycznie stosowanych zasad.
Brak obowiązku nie oznacza jednak, że zabezpieczenie należytego wykonania umowy straciło znaczenie po zmianie progu Pzp.
Zmieniła się procedura prowadzenia części postępowań. Nie zmieniły się natomiast konsekwencje niewykonania umowy.
Kiedy warto rozważyć zastosowanie ZNWU?
Nie każde zamówienie wymaga dodatkowego zabezpieczenia.
Szczególnie warto rozważyć jego zastosowanie wtedy, gdy:
- przedmiotem zamówienia są roboty budowlane lub prace remontowe,
- realizacja zamówienia ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania jednostki,
- niewykonanie umowy może spowodować poważne skutki organizacyjne,
- wykonanie zamówienia wymaga odpowiedniego zaplecza technicznego, finansowego lub kadrowego,
- ponowne przeprowadzenie postępowania byłoby kosztowne lub czasochłonne.
Nie chodzi więc o to, aby zabezpieczenie było wymagane zawsze. Powinno być stosowane tam, gdzie rzeczywiście odpowiada na poziom ryzyka związanego z realizacją zamówienia.
ZNWU nie musi oznaczać blokowania środków wykonawcy
W praktyce zabezpieczenie należytego wykonania umowy może zostać wniesione nie tylko w formie pieniężnej. Wykonawcy coraz częściej korzystają z gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych, które pozwalają spełnić wymagania zamawiającego bez angażowania własnych środków finansowych.
Takie rozwiązanie pozwala jednocześnie chronić interes zamawiającego oraz zachować konkurencyjność postępowania.
Podsumowanie
Podniesienie progu stosowania ustawy Pzp nie zmieniło znaczenia zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Nadal pozostaje ono jednym z narzędzi, które może skutecznie ograniczać ryzyko związane z realizacją zamówienia.
Najlepszą praktyką nie jest automatyczne wymaganie ZNWU ani automatyczna rezygnacja z niego. Kluczowe znaczenie ma świadoma ocena ryzyka konkretnego postępowania oraz dostosowanie poziomu zabezpieczenia do charakteru zamówienia.
Zabezpieczenie należytego wykonania umowy nie jest celem samym w sobie. Jest narzędziem, które - właściwie wykorzystane - pomaga zwiększyć bezpieczeństwo realizacji zamówienia i lepiej chronić interes zamawiającego.